Δημοσιεύουμε το κείμενο που μας έστειλε ο μαέστρος Χρήστος Κολοβός
«Τον τελευταίο μήνα η παγκόσμια οπερατική σκηνή και η ελληνική μουσική σκηνή, έχασαν τρεις άξιους εκπροσώπους τους. Την «ιστορική» πια μεσόφωνο Κική Μορφονιού, τη διακεκριμένη Κύπρια, επίσης μέτζο-σοπράνο Αλεξάνδρα Παπατζιάκου, καθώς και τον μαέστρο-συνθέτη και Παιδαγωγό, Γιάννη Ιωαννίδη.
Ογδόντα εννέα (89) ετών «έσβησε» στις 18/12/2025, η παγκοσμίου βεληνεκούς «βερντιάνα» μέτζο-σοπράνο, πρωταγωνίστρια της Λυρικής επί τριακονταετία, Κική Μορφονιού.
Η Μορφονιού, που στο εξωτερικό την συναντούμε ως Angelica Morfoniou σπούδασε στο Εθνικό Ωδείο πιάνο και τραγούδι (δίπλωμα με Α’ βρ. και Αριστείο εξαιρετικής επιδόσεως της σχολής Ειρήνης Σκέπερς, 1956), κατόπιν ισχυρής παροτρύνσεως των αδερφών Κουτσιμάνη, στενών φίλων και συνεργατών του Νίκου Σκαλκώτα και, του Σπαρτιάτη συνθέτη, Αλέκου Παναγιωτόπουλου.
Το 1957 διορίζεται στη Χορωδία της Λυρικής και ένα χρόνο μετά γίνεται σολίστ, υπηρετώντας το μοναδικό λυρικό μας θέατρο για 30 περίπου χρόνια ερμηνεύοντας όλους τους μεγάλους ρόλους της φωνής της γράφοντας χρυσές σελίδες. Στα 1961-63, σπουδάζει με υποτροφία στο Μιλάνο δίπλα στους Μαέστρους της «Σκάλας», Αντόνιο Τονίνι και Αντόνιο Ναρντούτσι, μετά από σύσταση της Μαρίας Κάλλας, με αποτέλεσμα να εμφανισθεί κατόπιν ακροάσεων σε διάφορα θέατρα της Ιταλίας, Γιουγκοσλαβίας, Πορτογαλίας, πρώην Δυτ. Γερμανίας, Βελγίου κ.α. Είχε την τύχη να τη διευθύνουν οι μεγαλύτεροι μαέστροι της εποχής της, όπως οι Τούλλιο Σεραφίν, Αλμπέρτο Ερρέντε, Νικόλα Ρεσίνιο, Πατανέ, Πιερ Ντερβώ, Βάλτερ Πφέφφερ, Τσου Χουΐ, αλλά και οι Οδυσσεύς Δημητριάδης, Τότης Καραλίβανος, Αντίοχος Ευαγγελάτος, Ανδρέας Παρίδης, Δημήτρης Χωραφάς, Βύρων Κολάσης, Λουκάς Καρυτινός, Αλέκος Συμεωνίδης, Σπύρος Αργύρης, Βύρων Φιδετζής, Μίκης Θεοδωράκης, Μάνος Χατζιδάκις κ.λπ. σε όλο το ρεπερτόριο της όπερας και της συμφωνικής.
Ανεπανάληπτες υπήρξαν οι ερμηνείες της στην «Αζουτσένα» («Τροβατόρε» – Βέρντι), «Ανταλτζίζα» και «Νέρις» («Νόρμα» – Μπελλίνι και «Μήδεια» – Κερουμπίνι αντίστοιχα, δίπλα στην Κάλλας στην Επίδαυρο, 1960-’61). Τραγούδησε δίπλα στους σημαντικότερους λυρικούς καλλιτέχνες των χρόνων της, όπως οι Έλενα Σουλιώτη, Βάσω Παπαντωνίου, Φώφη Σαραντοπούλου, Σούλα Γλαντζή, Μαρία Κερεστεντζή, Νίκος Ζαχαρίου, Κώστας Πασχάλης, Τζον Μοδινός, Ανδρέας Κουλουμπής, Νίκος Χατζηνικολάου, Λεονί Ρύζανεκ, Τζόρτζο Μερίγκι, Κάρλο Μπεργκόντζι, Πιέρρο Καππουτσίλλι, Γκένα Ντιμιτρόβα, Τζουζέππε Ταντέι, Τζον Βίκερς κ.λπ. Στη Λυρική ερμήνευσε 40 όπερες σε 93 παραγωγές, όπως στα σπάνια: «Χοβάντσινα» και «Μπορίς Γκοντουνώφ» (Μουσσόργκσυ), «Ντάμα Πίκα» (Τσαϊκόφσκυ), «Διάλογοι των Καρμελιτισσών» (Πουλένκ), «Πρίγκιπας Ιγκόρ» (Μποροντίν), «ο Πύργος του Κυανοπώγωνα» (Μπάρτοκ), «η Άνοδος και η Πτώση της Πόλης του Μαχαγκόνυ» (Κ. Βάιλ) κ.λπ. Έπαιξε και στα ελληνικά έργα: «Το Απόγευμα της Αγάπης» (Μ. Βάρβογλη), ο «Κώστας Καρυωτάκης» (Μ. Θεοδωράκη), «Το Δαχτυλίδι της Μάνας» (Μ. Καλομοίρη), η «Κασσιανή» του Γ. Σκλάβου κ.ά. Εμφανίσθηκε με όλες τις ελληνικές Ορχήστρες και ηχογράφησε για την ΕΡΤ και ξένες ραδιοφωνίες.
Επί δεκαετίες δίδαξε στο Ωδείο Αθηνών «βγάζοντας» σημαντικούς Έλληνες τραγουδιστές, μεταξύ άλλων, τους Χριστόφορο Σταμπόγλη, Σταμάτη Μπερή, Μάτα Κατσούλη, Αλεξάνδρα Ματθαιουδάκη, Μελίνα Μποτέλλη, Κύρο Πατσαλίδη, Ελένη Σταμίδου, Τζίνα Φωτεινοπούλου κ.ά.
Αξέχαστες έμειναν οι ερμηνείες της σε έργα Χατζιδάκι και Θεοδωράκη (κάποια ηχογράφησε και κυκλοφόρησαν σε δίσκους), Νίνο Ρότα στο Ηρώδειο, στα «Τραγούδια για τα Νεκρά Παιδιά» (Μάλερ) και «τα Τραγούδια και Χοροί του Θανάτου» (Μουσσόργκσκυ), καθώς και στα «Επινίκια» (Σπ. Σαμάρα). Κυκλοφόρησε επίσης σε δίσκους έργα των Καλομοίρη και Χατζηαποστόλου, «Άριες Αντίκες» με τον Γαρουφαλή (πιάνο), «Έντεχνα Επτανησιακά Τραγούδια του ΙΘ’ αι.» με την Μπήλιω Μωραΐτου-Καβαλλιεράτου (πιάνο), άριες και ντουέττα από την καριέρα της υπό τον τίτλο «η Τέχνη της Κικής Μορφονιού» κ.ά.
Η Μορφονιού ήταν πάντοτε πολύ υποστηρικτική με τους νέους που άξιζαν, είχε χιούμορ ακαταμάχητο, μαχητική στους αγώνες του κλάδου μας και πολλή καλή μαγείρισσα, μιλώντας εξ ιδίων.
Η Αλεξάνδρα Παπατζιάκου, γνωστή στη διεθνή σκηνή ως Alexandra Papadjiakou, έχασε την μάχη με την ζωή τρεις μέρες αργότερα, στις 21/12/2025, σε ηλικία 76 χρ. Τον τελευταίο μήνα, νοσηλευόταν σε γαλλικό νοσοκομείο, μιας που εδώ και κάποιες δεκαετίες ζούσε στο Παρίσι.
Η Παπατζιάκου σπούδασε πιάνο, αρμονία και τραγούδι στο Ωδείο των Παρισίων και τιμήθηκε με τρία μεγάλα διεθνή βραβεία, όπως μας πληροφορεί ο συνθέτης-μουσικολόγος και συγγραφέας Τάκης Καλογερόπουλος στο 7τομο Λεξικό του της Ελληνικής Μουσικής. «Ντεμπουτάρισε» στο Διεθνές Φεστιβάλ του «Αιξ-Αν-Προβάνς» και ακολούθησαν η παρισινή Κωμική Όπερα, το Καπιτώλιο της Τουλούζης, οι όπερες του Μονπελιέ και της Μασσαλίας, τα Φεστιβάλ Μπάϋρώυτ, Αθηνών, Σπολέτο κ.ά.
Στην Λυρική εμφανίσθηκε τα έτη 1975-2008 σε διάφορα ανεβάσματα, όπως: «Διδώ και Αινείας», «Σταχτοπούτα», Ταβερνιάρισσα στον «Μπόρις Γκοντούνωφ», Μερσέντες στην «Κάρμεν», «Κουρέα της Σεβίλλης», «η Ιταλιάνα στο Αλγέρι», «η Πολιορκία της Κορίνθου», «Αρραβωνιάσματα στο Μοναστήρι», «Ισπανική Ώρα» του Ραβέλ, «Λυσιστράτη» του Θεοδωράκη, «Πρωτομάστορας» του Καλομοίρη κ.λπ., ενώ στο ΜΜΑ στη «Θαΐδα» (Ηγουμένη), «Μήδεια» (Νέρις), «Πελλέας και Μελισσάνθη» (Ζενεβιέβ) κ.λπ.
Εμφανίστηκε επίσης στις όπερες του Μετς, Βρυξελλών, Λωζάνης, Βερολίνου, Κατάνιας, Μόντρεαλ κ.α. Συνεργάστηκε με όλες τις ελληνικές Ορχήστρες. Έχει ευρύτατο ρεπερτόριο από τον Μοντεβέρντι ως τον Προκόφιεφ, τον Ρίχαρντ Στράους και τον Γιάννη Χρήστου. Μεταξύ άλλων, υπό τον Μιλτιάδη Καρύδη τραγούδησε αξέχαστα στο «Στάμπατ Μάτερ» του Ροσσίνι με την ΚΟΘ (1992) και υπό το Φιδετζή και την ΚΟΑ, «το Τραγούδι της Γης» του Μάλερ (1999). Ειδικεύθηκε και στην σύγχρονη μουσική δίνοντας έργα των Απέργη, Λίγκετι, Μπέριο κ.λπ. Έχει τραγουδήσει κάτω από την μπαγκέττα των Alberto Zedda, Paolo Olmi, Χατζιδάκι, Χωραφά, Μπαλτά, Καρυτινού κ.ά.
Ακούγεται μ.ά. στους δίσκους: «Εθνική Λυρική Σκηνή: Μοναδικές Ερμηνείες» (1987), “Canto General” (1993), “Zaira” (Bellini) και «Διδώ και Αινείας» (Πέρσελ).
Η Παπατζιάκου είχε μιας ιδιαίτερης χροιάς φωνή, βαθειά και με γρήγορα περάσματα. Αναγνωρίσιμη το δίχως άλλο.
Με την έλευση του νέου έτους, στις 2/1/2026 πέθανε ο συνθέτης-μαέστρος και Παιδαγωγός, Γιάννης Ιωαννίδης σε ηλικία 95 ετών. Σπουδαγμένος μετακατοχικά στο Ωδείο Αθηνών επί εννεαετία (1945-‘54) δίπλα σε σπουδαίους δασκάλους της εποχής του, όπως οι Έλλη και Σπύρος Φαραντάτος (πιάνο) και, Φιλοκτήτης Οικονομίδης, Θεόδωρος Βαβαγιάννης και Γεώργιος Σκλάβος (ανώτερα θεωρητικά), φεύγει για την Ακαδημία της Βιέννης στα 1956, όπου κάθεται έως τα 1963 αποφοιτώντας με βραβείο και τιμητική διάθεση, σπουδάζοντας σύνθεση, όργανο, τσέμπαλο και διεύθυνση ορχήστρας με τους φημισμένους κορυφαίους καθηγητές Otto Siegl, Karl Walter, E. Harrich Schneider και Hans Swarowsky αντίστοιχα.
Για μια πενταετία (1963-’68) δίδαξε στο Κολλέγιο Θηλέων της Αθήνας (Pierce College), δίνοντας συναυλίες ως οργανίστας στη Γερμανική Εκκλησία και ως μαέστρος ορχήστρας και χορωδίας. Διετέλεσε τα ίδια χρόνια περίπου ταμίας του ΕΣΣΥΜ και πρόεδρος του Ελληνικού Τμήματος της Διεθνούς Εταιρείας “Heinrich Schuetz”.
Τα επόμενα χρόνια (1968-’76) ζει και εργάζεται στη Βενεζουέλα διατελώντας καλ/κός δ/ντής της Κρατικής Ορχήστρας Δωματίου και της Ορχήστρας της Εθνικής Ραδιοφωνίας, εμφανιζόμενος παράλληλα, όπως μας πληροφορεί ο Τάκης Καλογερόπουλος στο «Λεξικό» του και ως μαέστρος σε διάφορες συναυλίες στην Ν. Αμερική και την Ευρώπη. Στα 1969-’74 διατελεί καθηγητής σύνθεσης στο Κρατικό Ινστιτούτο Πολιτισμού και Καλών Τεχνών “Interusica” και 1971-’76, στο Μητροπολιτικό Πανεπιστήμιο του Καράκας.
Επιστρέφει στην αττική γη στα 1976, όπου διδάσκει στο «Ορφείο» Αθηνών (1976-1982) και κατά καιρούς παίρνει διάφορες διευθυντικές και παραπλήσιες καλλιτεχνικές θέσεις, όπως καλ/κός δ/ντής και καθηγητής ανωτέρων θεωρητικών και σύνθεσης στο Ωδείο «Ν. Σκαλκώτας» (1978-’82 και έως 1989), διευθυντής της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών (1983-89), καλ/κός προϊστάμενος του Ωδείου «Φ. Νάκας» (1989-’93), αναλαμβάνει για πολλά χρόνια το Ωδείο της «Μουσικής Εταιρείας Αθηνών», ακόμη καθηγητής στο Τμ. Μουσ. Σπ. του ΕΚΠΑ (1991-’94), μέλος πολλών ΔΣ και καλλιτεχνικών Σωματείων, και της Ένωσης Ελλήνων Μουσουργών (1978-81, γ’ γραμ. και 1981-89, αντιπρόεδρος), πρόεδρος της διεθνούς κριτικής επιτροπής για τις «Παγκόσμιες Ημέρες του 1979» και της ελληνικής Επιτροπής Εορτασμού του «Έτους Μουσικής 1985». Επίσης, μέλος του ΔΣ της ΕΛΣ, του Γνωμοδοτικού του ΕΟΤ και πρόεδρος του Γνωμοδοτικού του ΥΠΠΟ.
Σημαντική η προσφορά του και στους νέους καθ’ αυτούς, εξόν της επί δεκαετίες διδασκαλίας του σε διάφορα μουσικά ιδρύματα. Ιδρύει από τις πρώτες ορχήστρες νέων, όπως την Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα Νέων (1984) και ανασυγκροτεί τη Χορωδία Αθηνών. Διευθύνει από τα 1984 τα ετήσια σεμινάρια ορχήστρας συνεργαζόμενος με την Ορχήστρα Νέων της ΕΟΚ κ.ο.κ.
Ως μαέστρος διηύθυνε την ΚΟΑ, την ΚΟΘ και την ΕΣΟ της ΕΡΤ και ως συνθέτης κέρδισε διάφορα βραβεία, όπως το «Εθνικό Βραβείο Μουσικής» (Βενεζουέλα, 1969, Χρυσό Μετάλλιο και Χρηματικό Έπαθλο), το «Εθνικό Βραβείο Μουσικής» (Βενεζουέλα, 1970), το 2ο βραβείο στο Διεθνή Διαγωνισμό Σύνθεσης “L.M. Gottschalk” (ΗΠΑ, 1970) κ.ά.
Έργα του έχουν παιχτεί από όλες τις ελληνικές ορχήστρες και καλύπτουν μεγάλο δημιουργικό εύρος για ορχήστρα, μουσικής δωματίου, πιάνο, φωνητικά κ.λπ. Έχει γράψει βιβλία για την μουσική και την μουσικοπαιδαγωγική, ενώ στους μαθητές του ανήκουν και οι Τίτη Αδάμ, Μηνάς Αλεξιάδης, Γιώργος Ζερβός, Βαγγέλης Κοκκόρης, Λάμπρος Λιάβας, Σπύρος Μάζης, Ιωσήφ Παπαδάτος, Βασίλης Ριζιώτης, Παύλος Σεργίου, Θανάσης Τρικούπης, Θανάσης Δρίτσας, Καλλιόπη Τσουπάκη κ.λπ.
Με την Μουσική Εταιρεία Αθηνών, κυκλοφόρησε διάφορους δίσκους με έργα του κ.ά.
Σίγουρα ανήκει με τον Θόδωρο Αντωνίου σε αυτούς που έφτιαξαν σχολή Συνθέσεως, μετά τους προκατόχους τους, της παλαιότερης γενιάς, Κωνσταντίνο Κυδωνιάτη και Γ.Α. Παπαϊωάννου».
Για τον Πανελλήνιο Μουσικό Σύλλογο
Δρ Χρήστος Ηλ. Κολοβός
Μαέστρος
Καλλιθέα-Αθήνα, 20/01/2026